Miejscowości

Wiadomości

sobota, 02 listopad 2013 14:53

Mrzygłód

Napisał 
Oceń ten artykuł
(1 Głos)

Mrzygłód jest miejscowością położoną przy drodze z Sanoka do Dynowa. Pierwotna nazwa wsi brzmiała Tyrawa. Osada leżała przy trakcie handlowym. Archeolodzy znaleźli na jej terenie monety rzymskie i fragmenty naczyń wczesnośredniowiecznych.

Nazwa Mrzygłód pojawiła się w lustracji z 1565 roku i w dokumentach z 1613 roku. Według jednych źródeł nadali ją miejscowości Pileccy przed 1431 rokiem, zaś według innych nazwa Mrzygłód może wywodzić się od "morzenia głodem", gdyż w XVII wieku miasto nawiedziła powódź, a wezbrane wody Sanu zalały zabudowania i zniszczyły zbiory, w wyniku czego w miejscowości nastał głód, który przyczynił się znacznie do śmierci wielu mieszkańców.

Mrzygłód założono w XIV wieku. Na początku XV wieku wieś przestała być własnością księcia Władysława Opolczyka, który oddał ją nowym właścicielom, rodzinie Pileckich w zamian za Kańczugę i Tyczyn. W 1425 roku Mrzygłód otrzymał prawa miejskie od Władysława Jagiełły, a król powierzył miejscowość Matiaszowi ze Zboisk, na którym spoczęło zadanie osadzenia mieszkańców. W 1431 roku nastąpiła lokacja miasta na prawie magdeburskim na gruntach wsi o tej samej nazwie. Król ustanowił wtedy też przywileje na organizowanie jarmarków i pobieranie myta. Powstała królewszczyzna o nazwie Tyrawa Królewska. W 1547 roku król Zygmunt I ustanowił nowe daty odbywania się targów: na Boże Ciało i św. Bartłomieja, dodał też dodatkowy jarmark na Nowy Rok.

W XV wieku miasto nachodziły liczne klęski. W 1435 i 1473 roku były to pożary, w 1492 i 1498 roku najazdy tatarskie, a w 1475 roku klęski głodu i epidemie chorób. W XVI wieku Mrzygłód należał do dwóch miast w Ziemi Sanockiej. W tym czasie w miejscowości rozkwitały różne rzemiosła: stolarstwo, garncarstwo i kowalstwo. Miasto ucierpiało znacznie w czasie potopu szwedzkiego. W XVII wieku Mrzygłód był siedzibą starostwa niegrodowego, w skład którego wchodziły Dębna i Łodzina. W 1624 roku miasto najechali Tatarzy, w wyniku czego w 1627 roku żyło tutaj tylko 44 mieszkańców. W 1657 roku miał miejsce najazd Rakoczego, a w 1665 roku powódź. Ocalało kilkanaście luźnych chałup z 20 gospodarzami. Na skutek poniesionych szkód mieszkańców uwolniono od podatków. Kolejno w 1710, 1745, 1801 i 1855 roku wybuchały niszczycielskie pożary. Równie niszczycielska jak ogień była woda. W 1758 roku tylko cerkiew i murowany kościół ocalały z powodzi. Kolejne powodzie miały miejsce w 1828, 1893, 1924, 1927 i 1933 roku.

W 1665 roku dzierżawca miasta wybudował na rynku browar i zajął ratusz, w którym powstał szynk i magazyn. W XVII i XVIII wieku w Mrzygłodzie rozwijały się następujące rzemiosła: kuśnierz, piekarz, szewc, czapnik, płóciennik, stolarz, bednarz, tokarz, kowal, garncarz, cieśla i flisak. Najpopularniejsi byli garncarze, którzy wytwarzali garnki, maślniczki, doniczki, flakony o różnej pojemności i kształcie. Flisacy podróżowali na północ, sprzedając drewno, sól, dziegieć i wyroby w miejscowej Fabryce Fajansu. W przysiółku "Jułna" do lat 50 XX wieku istniała cegielnia i młyn wodny, a do lat 80 XX wieku istniały tam dwa drewniane koła zębate.

W XVII wieku powstał tutaj dwór obronny z drewna i kamienia otoczony wałem i ostrokołem. W 1772 roku Mrzygłód stał się częścią austriackich dóbr rządowych. Mieszkańcy miejscowości uczestniczyli w wydarzeniach w 1846 roku i w powstaniu styczniowym w 1863 roku. W okresie zaboru austriackiego w Mrzygłodzie rozwinęło się rzemiosło drzewne, wyrabiano łyżki, wrzeciona, różne drobne narzędzia codziennego użytku. Ich produkcję zawsze rozpoczynano po żniwach. Mieszkańcy wytwarzali także płótno. Na jarmarkach handlowano płótnem, wyrobami garncarskimi i fajansem. W XIX wieku istniała tutaj fabryka fajansu i kamionki. Miejscowa ludność zajmowała się garncarstwem od XVII wieku do lat 60 XX wieku. Często przybywali tutaj mieszkańcy Pogórza Przemyskiego i Dynowskiego, żeby kupić garnki i inne wyroby garncarskie. Do 1939 roku funkcjonował w Mrzygłodzie Cech Wielki, który skupiał rzemieślników i dbał o kultywowanie starych tradycji. Do niedawna nad Sanem można było zobaczyć stary piec garncarski. Dzisiaj w miejscowości nie ma już garncarzy.

W okolicy natrafiono na rudy żelaza, sól, piaskowiec, margiel i złoża ropy naftowej. Jednak nie działały na tym obszarze żadne kopalnie ropy, poza jedną, którą uruchomiono około 1917 roku na "Kikowej Górze" w miejscu pastwisk i łąk. Konkurencja pobliskiego Sanoka uniemożliwiała większy rozwój gospodarczy Mrzygłodu. Miasto prawa miejskie utraciło po I wojnie światowej. Swój największy rozkwit Mrzygłód przeżywał w XVI wieku, zaś jego upadek nastąpił w II połowie XVII wieku.

Wiadomo, że w 1515 roku istniała tutaj cerkiew prawosławna. Murowana cerkiew pod wezwaniem Zaśnięcia NMP z 1901 roku po wojnie była używana jako magazyn. Dzisiaj można zobaczyć jej ruiny na północ od rynku. Do lat 40 XX wieku posiadała od frontu nad przedsionkiem dzwonnicę-wieżę.

Gotycki murowany kościół pod wezwaniem Rozesłania Apostołów wzniesiono przed 1424 roku. Tradycja głosi, że wybudował świątynię król Władysław Jagiełło jako podziękowanie za zwycięstwo pod Grunwaldem. Kościół otacza mur z polnego kamienia z I połowy XIX wieku. W murze znajduje się murowana dzwonnica z 1836 roku. Wtedy też wybudowano murowane ogrodzenie cmentarza kościelnego z bramką do plebanii i czterema kapliczkami.

Mrzygłód jest wsią, która zachowała układ urbanistyczny. Domy wzniesiono tradycyjnie wokół czworokątnego rynku i wąskich uliczek. Zauważyć można zminiaturyzowanie elementów charakterystycznych dla dużych miast. Domy są bliźniaczo do siebie podobne, szczytami ustawionymi do rynku, o jednakowych detalach ludowej ciesiołki. Rynek, wybrukowany "antycznym kocim łbem", wraz z zabudową jest chroniony. Murowany ratusz pochodzi z II połowy XIX wieku.

Na uwagę w Mrzygłodzie zasługuje też drewniana karczma, murowana kaplica z XIX wieku, stary cmentarz, przydrożne kapliczki z I połowy XIX wieku i 1900 roku. Z okazji 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem mieszkańcy w 1910 roku wystawili na rynku pomnik Władysława Jagiełły, który zniszczyli niemieccy żołnierze w 1942 roku. Po wojnie pomnik odbudowano.

Na początku XXI wieku odżyły w miejscowości tradycje flisackie. Atrakcje "Spływ Doliną Sanu" kierowano głównie do turystów. W 2006 roku wydarzył się tutaj u progu sezonu turystycznego tragiczny wypadek, który zaważył na dalszych losach turystyki flisackiej.

Powoli Mrzygłód nabiera charakteru turystycznego. Przez miejscowość przebiega "Szlak Ikon".

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Bata A., Sanok i okolice, Krosno 2001,

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005.

 

 

Jak dojechać

 

 Baza Noclegowa

 

Szlaki turystyczne

 

Trasy Rowerowe

 

Ciekawe miejsca

 

Zabytki

 

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

 

Informator

 

Czytany 17992 razy
piotr

Przewodnik górski beskidzki ( nr leg. 469/07), przewodnik Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Odznaczony medalem "ZASŁUŻONY DLA TURYSTYKI" przez Ministra Sportu i Turystyki w 2009r. Wiceprezes Okręgu Bieszczadzkiego Ligi Ochrony Przyrody i członek zarządu Stowarzyszenia Przewodników Turystycznych "Karpaty". Koordynator regionalny punktu konsultacyjnego Porozumienia Karpackiego "Karpaty Naszym Domem" na obszarze województwa podkarpackiego.

Strona: www.przewodnik-bieszczady.pl
Więcej w tej kategorii: « Sanok Międzybrodzie »
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384