Miejscowości

Wiadomości

sobota, 02 listopad 2013 14:48

Trepcza

Napisał 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Trepcza jest miejscowością położoną na obrzeżu Pogórza Dynowskiego i Bukowskiego, w miejscu ujścia rzeki Sanoczek do Sanu. W pobliżu znajduje się wzgórze "Horodyszcze", na którym odkryto ślady z epoki brązu, epoki żelaza, osadnictwa z przełomu III/II wieku p.n.e. i osadnictwa celtyckiego. Na przestrzeni VIII i X wieku zamieszkiwał je jeden z odłamów Słowian Zachodnich - lędzianie. W 1085 roku "Horodyszcze" znalazło się w rękach Rusi. W wyniku ostatnich badań archeologicznych odkryto kolejne ślady pozostawione przez człowieka, m.in. relikty XII-wiecznej świątyni wschodniej i przycerkiewny cmentarz. Znaleziono różne przedmioty materialne codziennego użytku i ozdoby, a także związane z kultem religijnym tj. brązowe krzyżyki-relikwiarze, z których jeden w swoim zdobieniu posiadał pozbawioną niklu odmianę meteorytu żelazistego. Poza tym odkryto pieczęcie książęce księcia Rościsława Rurykowicza z 1217 roku. Wzgórze "Horodyszcze" wraz ze wzgórzem "Horodna" prawdopodobnie było pierwotnym Sanokiem, o którym wspomina Latopis Hipacki z 1150 roku, a który został zniszczony przez jeden z najazdów tatarskich z połowy XIII wieku.

Nazwa Trepcza, która w 1339 roku brzmiała Trebscz, możliwe że wywodzi się od staroruskiego słowa "trepet" - strach, przerażenie lub od "treputie" - droga rozchodząca się na trzy strony. Istnieje też trzecia możliwość, że nazwa wsi pochodzi od słowa "treba", czyli ofiara.

Najstarsze ślady bytności człowieka na terenie wsi datuje się na okres młodszej epoki kamienia. Archeolodzy odnaleźli monetę celtycką z przełomu III/II w. p.n.e.

Po raz pierwszy o Trepczy wspomina się jako o wsi królewskiej, która podlegała wójtowi Sanoka. W dokumencie przywileju sanockiego z 1339 roku zawarto wzmiankę o tym, że wójt Bartko z Sandomierza otrzymał młyn wodny w Trepczy napędzany wodą z sadzawki młyńskiej wzmiankowanej w 1436 roku. W związku z miejscowością wspomina się w 1507 roku o młynie na Sanie, w 1552 roku o młynie na dwa koła i o foluszu do spilśniania owczej wełny, czyli filcowania sukna. Ostatni młyn umiejscowiono ok. 150 m powyżej mostu na Sanoczku. W tym miejscu zachowały się pozostałości betonowej tamy, młynówki, fundamenty młyna i duża piwnica. Młyn działał do wybuchu II wojny światowej. Wiadomo, że dzięki ocalałej instytucji "służków", wieś funkcjonowała w oparciu o prawo ruskie przed wprowadzeniem prawa niemieckiego. Mieszkańcy Trepczy byli zobowiązani do naprawiania wałów obronnych wokół sanockiego zamku.

W okresie I Rzeczpospolitej wieś należała do króla. Po I rozbiorze Polski weszła w skład dóbr kameralnych austriackiego rządu. W XIX wieku nabył ją Bolesław Zatorski, a na początku XX wieku należała do Juliusza Kozmy. Ostatnimi właścicielami dworu i majątku ziemskiego w Trepczy byli Wolińscy.

W XVI wieku prawie wszyscy mieszkańcy zmarli na cholerę. Nowych osadników sprowadzono z Węgier. W okresie międzywojennym Spółka Naftowa "Galicja" szukała na terenie Trepczy ropy naftowej. Przed 1939 rokiem działały tu kamieniołomy. W czasie II wojny światowej wieś została zniszczona. Okupanci niemieccy utworzyli na obszarze Trepczy getto i obóz pracy firmy "Kirchoff", który w 1941 roku powstał z baraków ogrodzonych kolczastym drutem. Przetrzymywano tam głównie Żydów.

Po raz pierwszy o cerkwi prawosławnej wspomniano w 1552 roku. Obecnie zachowana świątynia to cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Zaśnięcia NMP umiejscowiona w centralnej części wsi przy drodze do Mrzygłodu. Prawdopodobnie jest to budynek zboru Socynianów - jednego z odłamów braci polskich, którzy tutaj mieszkali, gdyż wcześniejsza cerkiew spłonęła w 1801 roku. Murowany dom modlitwy Socynianów znajdował się blisko cerkwi, a zbór posiadał dwa razy więcej ziemi niż probostwo greckokatolickie. W czasie zaboru austriackiego zboru używano jako magazynu do 1807 roku, kiedy to cesarz na prośbę proboszcza i parafian greckokatolickich odstąpił budynek, który stał się cerkwią. Od 1946 roku używano świątyni jako kościoła rzymskokatolickiego. W 2000 roku wzniesiono nowy kościół, a cerkiew opuszczono.

Możliwe, że na obszarze Trepczy znajdował się też klasztor Bazylianów, których budynek klasztorny popadł w ruinę w II połowie XIX wieku. Istniała też kaplica rzymskokatolicka pod wezwaniem Świętej Trójcy, którą w dokumencie z 12 września 1748 roku określono jako kościół filialny w parafii Sanok.

Naprzeciwko cerkwi greckokatolickiej stoi drewniany dworek z II połowy XIX wieku, którego pokoje wykorzystywano po wojnie jako mieszkania. W murowanej plebani z przełomu XVII i XVIII wieku po 1945 roku mieściły się sklepy GS i mieszkania prywatne.

Na cmentarzu w południowo-wschodniej części wsi zachowało się około 20 piaskowcowych nagrobków z przełomu XIX/XX wieku. W dawnym parku dworskim znajdowało się miejsce zwane "cmentarzem cholerycznym".

W Trepczy można zobaczyć kilka kapliczek i krzyży przydrożnych. Najciekawsza z nich jest usytuowana przy drodze do Mrzygłodu. Blisko tej samej drogi, nad potokiem między wzgórzem "Horodyszcze", a "Horodną" w XIX wieku znajdowała się karczma, w okresie międzywojennym była tu już gajówka. Poza tym we wsi po wojnie ocalało kilka starych, zrębowych chałup doliniańskich pokrytych słomianymi strzechami z połowy XIX wieku. Można spotkać także brogi ze zrębowym przyziemiem.

W Trepczy znajduje się kilka atrakcji geologicznych m.in. kilka jeziorek osuwiskowych, powyżej "Horodnej", pod górą Kopacz. Najstarsze z nich jest porośnięte dorodnym lasem łęgowym. W rejonie wzgórza "Horodnej" odkryto w latach 50 XX wieku cmentarzysko kurhanowe z około setką grobów. Natomiast w rejonie góry Kopacz, w obrębie Trepczy i Międzybrodzia w latach 50, 60 i 70 XX wieku funkcjonowała kopalnia odkrywkowa iłu wodoodpornego. W 1963 roku zarejestrowano, że wydobywano 18 tysięcy ton rocznie. Ił wykorzystywano w technologii kopalnianych wierceń.

Anna Twardy www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005.

Jak dojechać

 Baza Noclegowa

Szlaki turystyczne

Trasy Rowerowe

Ciekawe miejsca

Zabytki

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

Informator

 

Czytany 16631 razy
piotr

Przewodnik górski beskidzki ( nr leg. 469/07), przewodnik Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Odznaczony medalem "ZASŁUŻONY DLA TURYSTYKI" przez Ministra Sportu i Turystyki w 2009r. Wiceprezes Okręgu Bieszczadzkiego Ligi Ochrony Przyrody i członek zarządu Stowarzyszenia Przewodników Turystycznych "Karpaty". Koordynator regionalny punktu konsultacyjnego Porozumienia Karpackiego "Karpaty Naszym Domem" na obszarze województwa podkarpackiego.

Strona: www.przewodnik-bieszczady.pl
Więcej w tej kategorii: « Tyrawa Solna Sanok »
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384