Miejscowości

Wiadomości

sobota, 02 listopad 2013 14:47

Ulucz

Napisał 
Oceń ten artykuł
(0 głosów)

Ulucz jest miejscowością położoną nad potokiem Borownica w dolinie rzeki San i na obrzeżu Pogórza Przemyskiego.

Prawdopodobnie nazwa wsi wywodzi się od osadzonych na tym terenie jeńców z plemienia Uliczów, z którym Ruś toczyła walki w X i XI wieku. W 1373 roku wymienia się nazwę Vlicz, a w 1402 roku używa się nazwy Ulicz.

Król Władysław Jagiełło w 1402 roku nadał Juremu, Zanowi, Dymitrowi i innym służkom z Ulucza pole zwane "Dobre". W czasie I Rzeczpospolitej wieś należała do królewskich dóbr stołowych i wraz z Dobrą i Hłomczą tworzyła klucz. W XV wieku wspomina się o istnieniu tutaj dworu, folwarku i młyna. W XVI wieku wieś nadal funkcjonowała w oparciu o prawo ruskie.

W lustracji z 1565 roku wymieniono pięciu "służków" na trzech dworzyszczach. Ulucz należał wtedy do ruskiej administracji żupy solnej. Z dokumentów wynika, że "służkowie" w sprawach żupnych jeździli tam, gdzie ich posyłano. W miejscowości mieszkało 29 kmieci, 8 zagrodników, pop i 2 karczmarzy. Na obszarze wsi znajdowały się 2 karczmy, młyn wodny i folusz. W miejscowej "stoczni rzecznej" wykonywano "komięgi", czyli barki, które służyły do spławiania soli żupnej z Tyrawy Solnej. W XVI i XVII wieku z przystani w Uluczu spławiano wodami Sanu zboże, smołę, potaż i inne nadwyżki produkcyjne. Wieś mogła pobierać myto od podróżnych udających się na gościniec samborski i przemyski.

Lustracja z 1686 roku podaje, że w Uluczu znajdowało się 20 zagród. Swoje cechy mieli następujący rzemieślnicy: tkacze, garncarze i szewcy. We wsi mieszkali kmiecie, zagrodnicy i chałupnicy. Istniał dwór wraz z budynkami folwarcznymi - stajnią, oborą, piekarnią, sernikiem i dwiema stodołami.

W inwentarzu z 1760 roku podaje się 22 zagrody, a zabudowania dworskie oprócz głównego budynku obejmowały stodoły, młockarnię, winiarnię, wozownię, gumno i karczmę.

W 1772 roku klucz ulucki przeszedł na własność austriackiego rządu. W tym samym roku majątek w Uluczu kupił Piotr Starzyński, w którego rękach Ulucz znajdował się do 1785 roku. W 1828 roku majątek ziemski we wsi nabyli Teodor Tergonde i Kazimierz Gozdowicz.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego znajdowało się w Uluczu około 400 gospodarstw i mieszkało 2040 osób, w tym 1620 grekokatolików. Istniała dwujęzyczna szkoła z trzema klasami. Działała Spółdzielnia "Jednist" i czytelnia "Proświty". Po wojnie w połowie 1946 roku funkcjonariusze UB w odwecie za atak UPA na Temeszów spalili Ulucz, a jego mieszkańców, około 1000 osób wysiedlili do Związku Radzieckiego. Pozostałych Ukraińców w maju 1947 roku deportowano na Ziemie Zachodnie.

W okresie staropolskim w tej miejscowości na wzgórzu Dębnik istniał unicki klasztor zakonu Bazylianów. Drewniane zabudowania klasztorne otaczał podwójny mur, przedzielony fosą. W umocnienia obronne wbudowano dwie drewniane baszty, z których jedna spłonęła przed 1939 rokiem, natomiast drugą rozebrano po 1947 roku. Bazylianie prowadzili szkołę rzeźbiarzy, którzy wykonywali m.in. ikonostasy. Zakonnicy opuścili Ulucz w 1744 roku i przenieśli się do Dobromila.

Po raz pierwszy o cerkwi wspomina się w 1442 roku. Obecna świątynia, która ocalała po wojnie, znajduje się na wzgórzu Dębnik i możliwe, że niegdyś wchodziła w skład zabudowań klasztornych. Najpierw sądzono, że powstała w 1510 roku, ale późniejsze badania stwierdziły, że prawdopodobnie wybudowano ją w 1659 roku. Po opuszczeniu Ulucza przez Bazylianów cerkiew pozostała w zainteresowaniu ruchu pielgrzymkowego do II wojny światowej. Cudowną mocą słynęło już nieistniejące źródło. W 1958 roku świątynię zabezpieczono, a w latach 1961-1964 zrekonstruowano. W środku znajduje się niekompletny ikonostas z 1682 roku, który namalowali Stefan Dżengałowycz i Michał Wiszecki. Dzisiaj cerkiew jest filią Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. W dniu odpustu na dzień Wniebowstąpienia Pańskiego do świątyni przybywały tłumy wiernych. Po wojnie ta tradycja powoli zaczęła się odnawiać. W 1990 roku przed cerkwią odsłonięto tablicę ku pamięci kompozytora i twórcy hymnu narodowego Ukrainy, Michała Werbyćkiego.

W Uluczu znajdowała się inna cerkiew parafialna pod wezwaniem św. Mikołaja, którą wybudowano w 1925 roku. Po wojnie tę drewnianą świątynię rozebrał PGR, a uzyskany w ten sposób budulec wykorzystano do budowy stajni i domu mieszkalnego.

W Uluczu zachowało się kilka kapliczek przydrożnych z XIX wieku. Najstarszą jest kapliczka upamiętniająca i strzegąca zniesienie pańszczyzny z 1848 roku. Dwór we wsi nie zachował się. Ocalał tylko jeden z budynków dworskich.

Niedawno wybudowano we wsi murowany kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Matki Bożej Fatimskiej.

Przez Ulucz prowadzi znakowany na niebiesko, spacerowy "Szlak Ikon", a do wsi najlepiej dojechać od strony Sanoka przez most na Sanie w miejscowości Dobra. Wieś chętnie odwiedzają myśliwi z Zachodniej Europy, którym koło łowieckie "Jeleń" z Brzozowa oferuje w tej okolicy odstrzał jeleni i dzików.

Anna Twardy

www.wbieszczadach.net Bieszczadzki Portal Turystyczny

Opis na podstawie następujących książek:

Adamski J.F., Dydnia. Gmina w dolinie Sanu, Nowy Sącz 2007,

Kryciński S., Pogórze Przemyskie. Słownik krajoznawczo-historyczny, Warszawa 1992,

Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Góry Sanockie. Przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2005.

 

 

Jak dojechać

 

 Baza Noclegowa

 

Szlaki turystyczne

 

Trasy Rowerowe

 

Ciekawe miejsca

 

Zabytki

 

 Cerkwie, Kościoły i Cmentarze

 

Informator

 

Czytany 17033 razy Ostatnio zmieniany piątek, 27 grudzień 2013 14:16
piotr

Przewodnik górski beskidzki ( nr leg. 469/07), przewodnik Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Odznaczony medalem "ZASŁUŻONY DLA TURYSTYKI" przez Ministra Sportu i Turystyki w 2009r. Wiceprezes Okręgu Bieszczadzkiego Ligi Ochrony Przyrody i członek zarządu Stowarzyszenia Przewodników Turystycznych "Karpaty". Koordynator regionalny punktu konsultacyjnego Porozumienia Karpackiego "Karpaty Naszym Domem" na obszarze województwa podkarpackiego.

Strona: www.przewodnik-bieszczady.pl
Więcej w tej kategorii: « Wola Sękowa Tyrawa Solna »
Pogoda Cisna z serwisu

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń

Facebook

Nasz kanał YouTube

Artykuły

Atrakcje w Bieszczadach

Ciekawe miejsca w Bieszczadach

Cerkwie, koscioły i cmentarze w Bieszczadach

Szlaki turystyczne w Bieszczadach

Szlaki rowerowe w Bieszczadach

Trasy samochodowe w Bieszczadach

Zabytki w Bieszczadach

Fauna bieszczadów

Flora bieszczadów

Ciekawostki

Ciekawi ludzie w Bieszczadach

 

Kontakt

Bieszczadzki Portal Turystyczny wbieszczadach.net Redaktor Naczelny Piotr Kutiak 663 740 066
 Potrzebujesz reklamy? ZADZWOŃ502 920 384